بورت رنگی ساده ؛ کاربردها و مشخصات

اصطلاح «بورت رنگی» در آزمایشگاه معمولاً به بورت کهربایی (قهوه‌ای‌رنگ) اشاره دارد، نه بورتی که صرفاً درجه‌بندی آن رنگی باشد.

این بورت از شیشه رنگی ساخته می‌شود تا بخشی از نور مرئی و به‌ویژه نور فرابنفش (UV) را جذب کند. به همین دلیل محلول‌های حساس به نور در داخل آن کمتر تجزیه می‌شوند و غلظت آن‌ها در طول آزمایش تغییر نمی‌کند.

کاربردهای اصلی بورت رنگی عبارت‌اند از:

• تیتراسیون محلول‌های حساس به نور
• کار با محلول‌های حاوی ید
• کار با محلول‌های نیترات نقره
• آزمایش‌های دارویی و بیوشیمیایی که مواد نوری‌حساس دارند
• نگهداری موقت معرف‌هایی که در اثر نور تغییر رنگ یا تجزیه می‌شوند

برای مثال، اگر محلول نیترات نقره برای مدت طولانی در یک بورت شفاف قرار گیرد، نور می‌تواند باعث تغییر تدریجی خواص آن شود. در چنین شرایطی استفاده از بورت کهربایی دقت آزمایش را افزایش می‌دهد.

نکته مهم این است که بورت رنگی از نظر ساختمان، دقت و روش استفاده تفاوتی با بورت معمولی ندارد؛ تنها تفاوت آن رنگ شیشه و محافظت از محلول در برابر نور است. به همین دلیل در بیشتر تیتراسیون‌های معمولی از بورت شفاف استفاده می‌شود و بورت رنگی فقط زمانی به کار می‌رود که محلول مورد استفاده نورحساس باشد.

بورت رنگی (کهربایی) زمانی استفاده می‌شود که محلول داخل بورت نسبت به نور حساس باشد و قرار گرفتن در معرض نور باعث تجزیه، تغییر غلظت یا کاهش دقت نتایج شود.

کاربردهای بورت رنگی ساده

• تیتراسیون اسید و باز برای تعیین غلظت محلول‌ها.
• تیتراسیون اکسایش–کاهش مانند آزمایش‌های پرمنگنات و دی‌کرومات.
• تیتراسیون رسوبی مانند تعیین یون کلرید با نیترات نقره.
• تیتراسیون کمپلکسومتری مانند تعیین سختی آب با EDTA.
• آزمایش‌های کنترل کیفیت در صنایع غذایی، دارویی، شیمیایی و آب و فاضلاب.
• آزمایشگاه‌های آموزشی و دانشگاهی برای آموزش روش‌های حجم‌سنجی.

دلیل استفاده از نوع رنگی این است که خطوط و اعداد مدرج بهتر دیده می‌شوند و خواندن حجم محلول آسان‌تر و دقیق‌تر انجام می‌شود. بنابراین تفاوت اصلی آن با بورت ساده بی‌رنگ در وضوح بیشتر درجه‌بندی و کاهش خطای قرائت است، نه در نوع آزمایش‌هایی که با آن انجام می‌شود.

بورت رنگی ساده در چه آزمایش هایی بیشتر استفاده می شود؟

برخی از آزمایش‌هایی که معمولاً در آن‌ها از بورت رنگی استفاده می‌شود عبارت‌اند از:

• تیتراسیون‌های یدومتری (Iodometry)
  در این روش‌ها از محلول ید یا ترکیبات مرتبط با آن استفاده می‌شود که در برابر نور حساس هستند.
• تیتراسیون‌های یدیمتری (Iodimetry)
  محلول استاندارد ید در اثر نور به‌تدریج تجزیه می‌شود؛ بنابراین بورت کهربایی می‌تواند از آن محافظت کند.
• برخی آزمایش‌های مبتنی بر نیترات نقره
  مانند بعضی روش‌های تعیین یون کلرید و هالیدها. نیترات نقره در برابر نور حساس است و ممکن است به مرور تغییر کند.
• آزمایش‌های داروسازی
  هنگامی که محلول‌های استاندارد یا معرف‌های نوری‌حساس در تیتراسیون به کار می‌روند.
• برخی آزمایش‌های بیوشیمی و شیمی تجزیه
  که از معرف‌های حساس به نور استفاده می‌کنند و حفظ پایداری محلول اهمیت دارد.

در بیشتر آزمایش‌های رایج مانند:

• تیتراسیون اسید و باز (HCl و NaOH)
• تعیین سختی آب با EDTA
• بسیاری از تیتراسیون‌های آموزشی

معمولاً بورت شفاف کافی است و نیازی به بورت رنگی وجود ندارد.

بنابراین معیار اصلی انتخاب بورت رنگی، حساسیت محلول داخل بورت به نور است، نه نوع خاصی از دستگاه یا آزمایشگاه.

مزیت های بورت رنگ ساده نسبت به بورت اتوماتیک رنگی

بورت رنگی ساده (مدرج) و بورت اتوماتیک هر دو برای تیتراسیون و اندازه‌گیری دقیق حجم مایعات به کار می‌روند، اما بورت رنگی ساده در برخی شرایط مزایایی دارد که باعث می‌شود هنوز در بسیاری از آزمایشگاه‌ها مورد استفاده قرار گیرد.

یکی از مهم‌ترین مزایای بورت رنگی ساده، ساختمان ساده و بدون قطعات اضافی است. این بورت فقط از یک لوله مدرج و یک شیر تشکیل شده و مخزن، لوله‌های رابط و قطعات مکانیکی اضافی ندارد. به همین دلیل احتمال خرابی آن کمتر است و کاربر به‌راحتی می‌تواند از سلامت دستگاه اطمینان حاصل کند.

مزیت دیگر، شست‌وشوی آسان‌تر است. در بورت اتوماتیک علاوه بر خود بورت، مخزن و مسیرهای انتقال محلول نیز باید شسته شوند. اما در بورت رنگی ساده تنها یک لوله مدرج وجود دارد که تمیز کردن آن سریع‌تر و راحت‌تر انجام می‌شود. این موضوع به‌خصوص زمانی اهمیت دارد که آزمایشگاه مرتباً نوع محلول مورد استفاده را تغییر می‌دهد.

انعطاف‌پذیری بیشتر در استفاده از محلول‌های مختلف نیز از مزایای مهم بورت ساده است. در بورت اتوماتیک معمولاً یک محلول مشخص در مخزن قرار می‌گیرد و برای تغییر آن باید کل سیستم تخلیه و شست‌وشو شود. اما در بورت ساده می‌توان برای هر آزمایش به‌سرعت محلول جدیدی را وارد کرد.

از نظر کنترل بصری محلول نیز بورت رنگی ساده مزیت دارد. کاربر می‌تواند تمام طول ستون مایع را مشاهده کند و هرگونه حباب هوا، آلودگی، رسوب یا مشکل احتمالی را سریع تشخیص دهد. در بورت اتوماتیک بخشی از محلول در مخزن یا لوله‌های رابط قرار دارد و مشاهده کامل آن همیشه ممکن نیست.

بورت رنگی ساده معمولاً دقت خواندن بسیار خوبی نیز دارد، زیرا خطوط مدرج رنگی خوانایی بالاتری ایجاد می‌کنند. در نتیجه کاربر راحت‌تر می‌تواند منیسک را مشاهده کند و حجم را بخواند. در بسیاری از آزمایشگاه‌های آموزشی و حتی تحقیقاتی، این ویژگی باعث کاهش خطاهای ناشی از قرائت می‌شود.

از نظر هزینه خرید نیز بورت رنگی ساده بسیار اقتصادی‌تر است. قیمت آن معمولاً کمتر از بورت‌های اتوماتیک است و برای دانشگاه‌ها، مدارس و آزمایشگاه‌های کوچک گزینه مقرون‌به‌صرفه‌تری محسوب می‌شود.

همچنین هزینه تعمیر و نگهداری آن پایین‌تر است. در بورت اتوماتیک ممکن است مخزن، اتصالات، شیرها یا قطعات جانبی نیاز به تعویض داشته باشند، اما در بورت ساده معمولاً فقط شیر بورت نیاز به بررسی دوره‌ای دارد.

در آزمایشگاه‌های آموزشی، بورت رنگی ساده یک مزیت مهم دیگر هم دارد: آموزش بهتر اصول حجم‌سنجی. دانشجو یا کارآموز مجبور است خود مراحل پر کردن، تنظیم سطح صفر، خواندن منیسک و تخلیه کنترل‌شده محلول را انجام دهد و در نتیجه با اصول واقعی تیتراسیون آشنا می‌شود. به همین دلیل در اکثر دانشگاه‌ها ابتدا کار با بورت ساده آموزش داده می‌شود.

همچنین بورت ساده برای آزمایش‌هایی که تعداد آن‌ها کم است یا به‌صورت موردی انجام می‌شوند، مناسب‌تر است. در چنین شرایطی استفاده از یک سیستم اتوماتیک لزوماً مزیت خاصی ایجاد نمی‌کند.

در مجموع، مهم‌ترین برتری‌های بورت رنگی ساده نسبت به بورت اتوماتیک عبارت‌اند از:

• ساختمان ساده‌تر و خرابی کمتر
• شست‌وشوی آسان‌تر
• تعویض سریع محلول‌ها
• مشاهده بهتر ستون مایع و منیسک
• قیمت خرید کمتر
• هزینه نگهداری پایین‌تر
• مناسب‌تر برای آموزش
• استقلال از مخزن و تجهیزات جانبی
• انعطاف بیشتر در انجام آزمایش‌های متنوع

البته بورت اتوماتیک در آزمایشگاه‌هایی که روزانه تعداد زیادی تیتراسیون انجام می‌دهند، از نظر سرعت و راحتی کار برتری دارد؛ اما از نظر سادگی، انعطاف‌پذیری، هزینه و آموزش، بورت رنگی ساده همچنان انتخاب بسیار محبوبی است.

خرید بورت رنگی ساده

زرین پیرکس برترین تولیدکننده بورت رنگی ساده در ایران است. بنابر این میتوانید این محصول را مطابق با نیاز خود با شیر شیشه ای یا شیر تفلون از همین سایت سفارش داده و به قیمت درب کارخانه!! تحویل بگیرید.